



OKUNGAPHAKATHI


AMANQAKU AZIIMBALASANE
14	lbali Lowasinda   NgezikaSibi
	22	Uvuyi noWinston Gama Bathenge lfama
	30	Ukutyelela kweKumkanikazi
	38	URebecca Ugqwesile Kwakhona
	48	lthemba Kwabangavukelwayo
	48	lsikolo Sasesitratweni
	80	Unogada Unesidanga
	84	Ukonwabela Ukufunda
	99	Kubhengezwa iiNew Sheen Panty-Stocking
	101	Kubalulekile Ukulukhathalela Ulusu
	1 03	lzifo Zolusu Eziqhelekileyo
	1 05	Khetha lsithambisi-mpahla Esikufaneleyo
	107	Lunengqondo Ucwangciso-ntsapho
	108	Bhaka Ngezona Flawa
	l 12	Ukutya Okukhawulezayo Nokulula
	1 13	Rama/BonaWomen's Club lya
		ePhalaborwa
	1 14	Bekonwatyiwe kwaLanga


INCWADI YOKUPHEKA YASEBUS1KA
	Qaba okunencasa
	Phucula Ukupheka Ngezinongo
Okona Kuhle Okuvela Emhlabeni
Ukutya Okulungela Abantu Abakhutheleyo
Bhaka Ngeflawa Egqwesayo
Okuswiti Nokumnandi
Yitya Ukutya Okunesondlo
Okona Kuthandwa Lusapho
Khetha lnyama Yakho Yenkuku


EZEMIDLALO
74  Leliphi lqela Eliza Kugqwesa Kwiligi?

EZOLONWABO
	83	lifilim Zamvanje Esezidlalwa
	84	Siphulaphula Amacwecwe Amvanje

EZOLUTSHA
	88	lqela Lomdlalo Weqonga I"New Attitude"
	89	UTumi Usasaza iTelly Fun
	90	Abafundi Bezolutsha
	91	Ulutsha Luyacebisa
IBALI LEMIFANEKISO
1145 lsikhuni Sibuya Nomkhwezeli - isiqendu 9

EZABANTWANA
	159	lntsomi kaMakciz uBarbara
	10	Zuzani iR5O1 Phuculani isiNgesi Senu
		Ngefunword Yethu
	1 81	lintsana ZeBona

UKHUPHISWANO
	28	NaIi lthuba Lakho Lokuzuza imoto
	58	UKhuphiswano lweMusic Magic
	82	Zuza lmoto Ngokhuseleko Ezindleleni
	70	Ukhuphiswano LweNombolo Yethamsanqa
		LwakwaDentazyme
	92	Ukhuphiswano Lwelmana Pot
	!17	Ukhuphiswano lwabakwaEscort
	1 00	Ukhuphiswano Lokuqava Esihlweleni
		labakwalemon Lite
	1 1 8	Kuphiswa NgeNew Freedom
	141	Nanku Ophumelele kwiWord Puzzle Yethu
	142	lBona Word Puzzte No. 169

OKUBAKHO RHOQO
	6	lncwadi Evela KuMhleli
	8	lincwadi Eziya Kumhleli
	17	Funa Umhlobo
	1 8	Unganceda na
	24	Apha Naphaya
	28	Naba Abafundi beBona
	44	Isazi-Mthetho seBona
	59	Zenzele Umhlobo
	1 18	UGqirha Sipho
	120	Umcebisi wakwaBona
	1 52	Okuxelwa Ziinkwenkwezi
	187	Abafana


Izwi Elivela kuMhleli Omkhulu
 IINGUQU EZENZIWE KWABONA!
 KUSHICILELO LWESIZULU
Iminyaka emininzi ushicilelo lwesiZulu lweBONA beludume ngolwimi olumsulwa nolulicacisa ngokuphandle ibali. Ubutyebi bolwimi lwesiZulu bebusoloko bubonakala kushicilelo IwesiZulu 1weBONA.
Kodwa mvanje kubekho ukuhla komgangatho wolu shicilelo okuye kwanyanzelisa ukuba kwenziwe iinguqu. Ukususela ngoku, uMnu. Owen Manqoba Dlamini, unguMhleli omtsha wesizulu. Kwakhona siqeshe uMonica Ndlovu noAllen Simo Manzi ukuba babe ngabancedisi bakhe.
UMnu. Dlamini, ongumbhali okrelekrele noyicoselelayo into ayenzayo, unikwe umsebenzi wokuqinisekisa ukuba ushicilelo lwesiZulu luhlala lusemgangathweni yaye lungenampazamo. Ndiyathemba abafundi besiZulu baza kuyamkela yaye bayithande indlela abhala ngayo olu lwimi.
U-Owen Dlamini (uMhleli omtsha
 KUSHICILELO LWESIXHOSA
UMnu. Dumisani Ntshentshe unikwe isikhundla sokuba nguMhleli wesiXhosa ebesifudula siphethwe nguMnu. Osborne Dzingwa. UMnu. Dzingwa obeseneminyaka emininzi enguMhleli wesiXhosa unyuselwe kwisikhundla sokuba nguMncedisi woMhleli Omkhulu WeBONA.
Kwakhona kwiofisi yesiXhosa siqeshe obefudula eyintatheli nomguquli weMVO, uNhlanhla Ncaca, ukuba abe ngumguquli wesiXhosa. Ndiyathemba niza kuzibandakanya nam ekubamkeleni ezikhundleni zabo ezitsha.
De kube lixesha elizayo, nilonwabele olu shicilelo! NguDAlZER MQHABA (UMHLELI OMKHULU)



8 BONA XHOSA - ,June 1995
OZUZE l-R50
AMABHINQA
MAKALI NGANE NABANYE ABANTU
Impumelelo nenkqubela yalo naliphi na ilizwe ixhomekeke ekubeni bonke abantu balo bafumane amathuba alinganayo ukuze abe negalelo kubutyebi balo. Kwiminyaka edlulileyo amabhinqa ebejongelwa phantsi yaye engahoywa. Nangona ngoku amathuba evuleleke kumntu wonke, amabhinqa aya kusoloko esala ngasemva xa engemi ngeenyawo alwele ilungelo lawo. Kufuneka azame ukuzithemba wona ngokwawo. Amabhinqa akasajongananga nocelo-mngeni lokukhetha phakathi kokuba libhinqa elisebenzayo okanye elihlala ekhaya, kodwa amele azenze zombini ezi zinto ngokulinganayo. Amabhinqa azimeleyo aluncedo kwiintsapho zawo nakuqoqosho lwelizwe. Ngaphandle kokuba amabhinqa azinike ngokwawo amagunya yaye afunde nokuzimela, iinzame zawo zokuphumelela ebomini ziya kutshabalala.
NguM.M., eWitsieshoek
NDIYAMTHANDA
UREBECCA


IMFUNDO ENYANZELWAYO

Mandulo abanfu bebekwazi ukusebenza baziphilise nangona bengafundanga. Kodwa kule mihla akusenjalo, kufunwa imfundo emisebenzini. Wonk' umntu kufuneka afunde ukuze abe nobomi obunempumelelo. Ngoko luxanduva lwabo bonke abazali ukuqinisekisa ukuba abantwana bayafunda, abalibali kukuhla benyuka ezitratweni. Agqitha
amaxesha okungabahoyi abantwana!
NguM.K., eSwazini

INGXAKI YOKUTSHAYA
Abantu abatshaya icuba ababeki esichengeni impilo yabo kuphela, koko benzakalisa nempilo yabantu abakwindawo abatshayela kuyo. Enye yezinto ezenziwa kukutshaya ngumhlaza wemiphunga nowomlomo. Abazali neetitshala zifanele zibe ngumzekelo omhle ebantwaneni ngokungatshayi.
Asifanelanga silindele ukuba abantwana bangatshayi babe abazali neetitshala zabo zimpakuza icuba yonk'imihla phambi kwabo. Abantu mabayeke ukutshaya ukuze bahlale bephilile kunye nabantu abakufutshane nabo. NguMX, eSambo

MABAFUNDISWE
NABANTWANA
ABAZIZAPHULI-MTHETHO
Njengoko ndilibanjwa eliselula, ndibhenela kuMphathiswa weMfundo ukuba ayinike ingqalelo le ncwadi. Njengoko uRhulumente woManyano egxininisa ekubeni ibalulekile imfundo, luxanduva lwakhe ukuqinisekisa ukuba ulutsha olungamabanjwa luyanyanzelwa ngemfundo yaye lufundiswa simahla. Xa lungafundi ulutsha oluvalelweyo, kuya kunyanzeleka luziphilise ngolwaphulo-mthetho lwakuphuma entolongweni. Kodwa xa lufundiswa luya kulutyeshela ulwaphulomthetho lube ngabemi abanenkathalo.
NgULM., eWestonaria

LINENKQUBELA ILIZWE ELINABANTU
ABANGAZINIKELANGA ETYWALENI

Yonk imihla ndiva ngabantu abakhala ngebhabhalaza kuba besele kakhulu ngemini engaphambili. Ukuba nebhabhalaza yindlela umzimba oxela ngayo ukuba uyagula. Utywala buyingcambu yobubi ukanti bukwenza ungaphumeleli neenkxwaleko. Utywala bubenza abantu bangazibeki baphelelwe nasisidima. Abantu
abaselayo abakwazi kuzinqanda kwizinto abazenzayo kwaye oku kudla ngokukhokela ekuphathweni kakubi kwabantwana. Masizame ukuphucula isimilo sabantu bakowethu ngokubutyeshela utywala.
NguW.D.M., eRustertburg

LWENZA IINTLONI
UDUSHE
LWABANTSUNDU

Abantu abantsundu bayazihlaza ngokusoloko ingabo abaphuma ezindabeni besenza udushe endaweni yokuba bavele bonwabile. Ndiba neentloni xa ndifunda ephepha-ndabeni ngepolisa lomlungu elizama ukusombulula imbambano yabantsundu.
Andikayiboni ephepha-ndabeni ifoto yepolisa elintsundu lisombulula imbambano yabelungu. Abantu abantsundu bafanele bafunde ukusombulula iimbambano zabo bebodwa ngoxolo. NguE.C.R., eJohannesburg
Ndisandul ukuyazi imagazini yenu yaye ndifumanise ukuba iluncedo. lineendaba namabali anomdla kubafundi yaye ibonelele bonke abantu. Ndilithandile inqaku likaRebecca Malope nelikaJabu Nkabinde. URebecca uyeyona mvumi ndiyithandayo yaye ndiyathanda ukuphulaphula iingoma zakhe. Elokuqwela, ndiyanibulela ngomsebenzi omhle eniwenzayo kule magazini, ndithi qhubelani phambili. NguT.M.E., eZimbabwe 







12 BONA XHOSA - .June 1995

MABAMANYANE
ABANTSUNDU
NABAMHLOPHE
UMzantsi-Afrika Omtsha unokuqhubela phambili xa abantsundu nabamhlophe besebenzisana. Ukuze zimanyane Iintlanga ezahlukeneyo kufuneka abantu babe nobubele yaye bazamkele izithethe ezahlukileyo zezinye iintlanga. Abantsundu mabafunde imidlalo yabamhlophe, benjenjalo nabamhlophe, kuba oko kuya kukhuthaza ukuqondana kweentlanga. Imfundo mayinyanzelwe kuzo zonke iintlanga yaye ibe simahla. Luxanduva lukarhulumente ukwakha izikolo ezitsha nokuphucula imfundo ukuze bonke abantwana babe ngamalungu aluncedo oluntu ngomso. Nangona sinezithethe ezahlukeneyo eMzantsi-Afrika, masingalibali ukuba singabelizwe elinye. Masilibale ngexesha elidlulileyo. Salungcwaba ucalucalulo lweentlanga, ngoku kulawula idemokhrasi - umanyano ke lungamandla! NguA.M., eMolototsi

UKUNQONGOPHALA
KWEMISEBENZI
KWANDISA
ULWAPHULO-MTHETHO
Ukunqongophala kwamathuba empangelo kwandisa ulwaphulo-mthetho elizweni lethu. Phantse wonk'umntu kweli ukhe walixhoba lolwaphulo-mthetho ebomini bakhe. Makwenziwe iinzame zokulwa nolwaphulo mthetho kuba ludodobalisa uqoqosho lwelizwe lethu. Urhulumente makavelise amathuba emisebenzi ukuze lunciphe ulwaphulo-mthetho.
NguM.N.M., eTzaneen 



14 BONA XHOSA - June 1995

UMFO OWASINDA CEBETSHU EKUFENI




Kwiminyaka emithathu edlulileyo uVusi Phiri waseNazareth Epinetown, wasinda cebetshu eza kubulawa kabuhlungu ngenecklace. Abantu ababezama ukumbulala ngamalungu eSouth African Police Services

kubhale kwafota uCHRIS MAKHAYE

UBOMI bunzima kuVusi Phiri
waseNazareth kufuphi nasepinetown, owenzakala ngokuhambis umzimba emva kokuba amapolisa ezame ukumbulala nge- necklace. Eyona nto ibuhlungu kukuba amapolisa ayezama ukumbulala akazange avalelwe nangona afunyanwa enetyala.
Uvusi oneminyaka engama-20 ngoku
ubudala, usayikhumbula into ebuhlungu eyamehlela ngomhla we-13 kuJanuwari ka-1992, xa wavuswa ngamapolisa amathandathu ezinzulwini zobusuku esithi makawanike umpu wakhe oyi-9mm.
Ndathi ndakuwaxelela ukuba andinampu, afuna endlwini kodwa akafumana nto. Emva koko athi aza kuhamba nam ayondincina ngeminye imibuzo.
La mapolisa ayengawePinetown Crime Prevention Unit, yaye ahamba naye uVusi afika ehlathini athi makaphume emotweni. Ahamba naye ngeenyawo angena phakathi ehlathini, afika apho athi makahlale phantsi.
Aqalisa ukundibetha, endikhaba enditshisa nangomatshini wokulumeka icuba entloko, ezinyaweni nasebusweni. Ayendigrogrisa nangokuba aza kundibulala xa ndingawaxeleli apho ndifihle khona umpu.
Kusenjalo indoda entsundu eyayihamba namapolisa, engazange indibethe xa ndandibethwa
ngamapolisa, yathi iza kundiyekela ezandleni zawo xa ndingatsho ukuba umpu uphi.
Yathi yakuhamba loo ndoda, ipolisa elinguMark Allan Lucy laya emotweni labuya nevili lafika lalifaka emqaleni kuVusi.
Kwathi kusenjalo uVusi wabona ipolisa elinguSimon Coetzee lisiya kwindawo enenjini yemoto lafika lafunxa ipetroli layigalela enkonkxeni.
UCoetzee wabuya wafika wagalela uVusi ngepetroli emalunga neelitha ezimbini entloko nasemzimbeni. Emva koko elinye lamapolisa elinguBradtord Brown, lalumeka uVusi ngomatshini wokulumeka icuba kwavutha amadangatye.
Abuya umva amapolisa xa sendivutha ebaleka ubushushu bamadangatye ndaza ndafumana ithuba lokubaleka ndingene phakathi ehlathini. Lonke elo xesha ndandizama ukucima umlilo owawunditshisa umzimba wonke. Ekugqibeleni ndalikhupha ivili emqaleni. utshilo uPhiri,



4 ONA XHOSA .uie 1995

	Ukutyelelci kweKumkanikcizi

6 BONA XHOSA - June 1995

